Πρώτα οι μητέρες τους, μετά οι εκτροφείς και τέλος οι ανθρώπινες οικογένειες πρέπει να τους διδάξουν τι σε αυτό τον κόσμο είναι ασφαλές, τί επικίνδυνο, και τι είναι ανεπίτρεπτο. Αυτό απαιτεί αφοσίωση, χρόνο, αγάπη και επιμονή. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι ότι τα κουτάβια αυτά μαθαίνουν να αισθάνονται βολικά στο περιβάλλον τους. Εκτός από την περίθαλψη, την προμήθεια τροφής και την προστασία από κινδύνους, ασθένειες, και παράσιτα, το καλύτερο που μπορούμε να προσφέρουμε στα κουτάβια μας είναι η ικανότητα να μαθαίνουν και να σκέφτονται από μόνα τους.
Πολλοί άνθρωποι δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για τα μωρά. Δεν έχει σημασία εάν πρόκειται για ανθρώπινα μωρά, κουτάβια, γατάκια, ή οποιοδήποτε άλλο είδος - όλα μας συγκινούν. Ίσως λόγω της εύθραυστης φύσης τους. Ίσως λόγω της αθωότητας τους. Ή ίσως απλώς το θαύμα μιας νέας ζωής. Βλέποντας την νεαρή ελαφίνα που μόλις μαθαίνει πώς να περπατήσει, τά παπάκια που ακολουθούν σε σειρά τη μητέρα τους προς το νέο μέρος κολύμβησης, το γατάκι που παίζει με μια μάλλινη μπάλα ή το κουτάβι σας να τρέχει με ατελείωτη ενέργεια στην αυλή σας, ικανοποιείται κάποια εσωτερική μας ανάγκη για τρυφερότητα. Ίσως τα κουτάβια μας γεμίζουν κάποιο κενό στις καρδιές μας, μέσω αυτής της ανάγκης τους να είναι μαζί μας, ή ίσως μέσω της πεποίθησης τους ότι είμαστε οι πιο καλοί άνθρωποι ή ίσως ακόμα από την ενθουσιασμό τους για αυτόν τον χαοτικό κόσμο. Όπως και το κάνουν, τα κουτάβια μας παρέχουν κάποιο είδος τροφής που χρειαζόμαστε για να αισθανθούμε πιο άνετα σε αυτή τη ζωή.
Πόσο σημαντικό είναι αυτό το δώρο που μας προσφέρουν - μας κάνουν να αισθανόμαστε καλύτερα με τον εαυτό μας ή με τη ζωή γενικά, όποτε κάθονται στην αγκαλιά μας ή όποτε μας κοιτούν με απέραντη αγάπη ή όποτε γλύφουν τα πρόσωπά μας! Ένας ορισμός για τη αγάπη είναι: αμοιβαίος σεβασμός, βασιζόμενος στην εμπιστοσύνη και στα κοινά συμφέροντα. Στη σχέση μεταξύ του άνθρωπο υ και του σκύλου, τα κοινά συμφέροντα είναι η επιβίωση και η συντροφιά.
Όπως όλα τα βρέφη, τα κουτάβια δείχνουν εμπιστοσύνη οικειοθελώς επειδή η επιβίωσή τους εξαρτάται από αυτό. Εμείς τους προσφέρουμε φαγητό, στέγη, φροντίδα και σημαντικά μαθήματα ζωής. Οι ζωές τους διαρκούν πολύ λιγότερο από τις δικές μας, όμως δικά μας λάθη μπορούν να φέρουν χάος, φόβο, και μοναξιά στις σύντομες ζωές τους.
Όταν σκεφτούμε πόσα προσφέρει η παρουσία τους στις ζωές μας, το πιό πολύτιμο που μπορούμε να τους προσφέρουμε εμείς είναι βοήθεια ώστε να γίνουν υγιή και αξιαγάπητα μέλη των οικογενειών μας - για μια ζωή.
Η ανάπτυξη της συμπεριφοράς των κουταβιών
Η διαμόρφωση ενός κουταβιού σε σκυλί που δείχνει τη συμπεριφορά και το ταμπεραμέντο που χρειάζεται ή θέλει ο ιδιοκτήτης του είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Απαιτείται γενετική επιλογή βασισμένη σε διάφορους σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες, αλλά και την κατάλληλη διαμόρφωση συμπεριφοράς και κοινωνικοποίησης. Η διαμόρφωση συμπεριφοράς εξαρτάται από τον εκτροφέα, αφού αυτός φροντίζει το κουτάβι για τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του πριν δοθεί στον ιδιοκτήτη.
Σύμφωνα με μία έρευνα των Scott και Fuller, 35% της τελικής διαμόρφωσης συμπεριφοράς ενός κουταβιού εξαρτάται από κληρονομικά χαρακτηριστικά, και το 65% εξαρτάται από την διαχείριση, την εκπαίδευση, την κοινωνικοποίηση, την διατροφή και την υγεία. Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμα πλήρη κατανόηση της σχέσης μεταξύ φύσης και ανατροφής. Διάφοροι ερευνητές έχουν κάνει έρευνες, τα τελευταία 100 χρόνια, σχετικά με την διαμόρφωση των κουταβιών, σε άγρια σκυλιά, πειραματόζωα και κατοικίδια.
Επίσης, εκατοντάδες χιλιάδες εκτροφείς έχουν παρατηρήσει την συμπεριφορά των κουταβιών που εκτρέφουν, ώστε να βελτιώσουν τις μεθόδους τους. Όπως και σε όλους τους άλλους κλάδους, έχουν αναπτυχθεί θεωρίες που εξηγούν την συμπεριφορά των κουταβιών. Αλλά όλοι συμφωνούν ότι ή σωστή ανατροφή των κουταβιών είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση των δυνατοτήτων του κάθε κουταβιού - το ερέθισμα των δυνατοτήτων τους για μάθηση, ενδιαφέροντα και ένστικτο.
Γέρικα σκυλιά μπορούν να μάθουν καινούργια πράγματα, αλλά χωρίς να έχουν το κατάλληλο ξεκίνημα στη ζωή τους, είναι μια διαδικασία για να γεμίσουμε τα κενά. Και δυστυχώς, εκατομμύρια σκυλιά θανατώνονται κάθε χρόνο από κτηνιάτρους και οργανώσεις, ώς αποτέλεσμα ανεπαρκής εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης από νωρίς.
Κάποιες περίοδοι στην ζωή κάθε σκύλου είναι πιο κατάλληλες για εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση. Ψυχολόγοι και ερευνητές δεν έχουν βγάλει τελικό συμπέρασμα σχετικά με ποιες ηλικίες είναι οι κατάλληλες ή τις ακριβώς για τι είδους επιρροής πρόκειται, ενώ μπορεί να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις ράτσες. Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι τα κουτάβια κάποιες φορές αναπτύσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς, π.χ. όταν σε διαφορετικά κουτάβια σε μία αγέλη υπάρχει διαφορά 2 εβδομάδων στον ρυθμό της ανάπτυξης, παρότι τα κουτάβια γεννήθηκαν την ίδια μέρα.
Έτσι, ένα κουτάβι ηλικίας 3 εβδομάδων μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα σε 2 και 4 εβδομάδες στην νευρική και σωματική ανάπτυξη. Αυτό εξηγεί τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν στην ανάπτυξη κουταβιών τις ίδιας ηλικίας, μέσα στην ίδια αγέλη. Αλλά όλοι οι ψυχολόγοι συνιστούν την κατανόηση και την εκμετάλλευση συγκεκριμένων σημαντικών περιόδων για την κατάλληλη ανατροφή κουταβιών.
Σύμφωνα με τον Joel Dehasse, μία τέτοια ευαίσθητη περίοδος είναι ‘μία περίοδος της ανάπτυξης κατά την οποία οι εμπειρίες προκαλούν μακροχρόνιες επιπτώσεις’ η μάθηση είναι πιό εύκολη και οι γνώσεις αποθηκεύονται στη μακροχρόνια μνήμη. Κατά την διάρκεια μιας τέτοιας περιόδου, οι εμπειρίες μπορούν να επιφέρουν σημαντικές ή ακόμα και βλαβερές επιπτώσεις για την μελλοντική συμπεριφορά του σκύλου.
Ο όρος ‘window of opportunity’, ‘παράθυρο ευκαιρίας’, χρησιμοποιείται σε σχετικά κείμενα, επειδή συγκεκριμένες εμπειρίες πρέπει (ή, σε κάποιες περιπτώσεις δεν πρέπει) να συμβούν μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα στη ζωή του σκύλου, και όταν αυτό το ‘παράθυρο’ θα κλείσει, και θα έχει χαθεί η ευκαιρία.
Προετοιμάζοντας το κουτάβι σας για τον κόσμο
Ο κόσμος μας είναι συναρπαστικός, με ατελείωτα αξιοθέατα, ήχους, οσμές, περιπέτειες και κινδύνους. Είναι γεμάτος με ζώα και ανθρώπους, αυτοκίνητα, φορτηγά, φράχτες... Μπορεί κάποιος να είναι σε ένα ανθισμένο πάρκο τη μία στιγμή και σε μια τεράστια αστική περιοχή την επόμενη. Ακόμα και μέσα στα σπίτια μας, υπάρχει μια πληθώρα εμπειριών, όπως τον ήχο του τηλεφώνου, τις οσμές της κουζίνας και πολλά άλλα. Μέσα σε αυτόν τον αξιοθαύμαστο κόσμο φέρνουμε τα κουτάβια μας, τα οποία, όπως όλοι οι αθώοι, πρέπει πρώτα να μάθουν πώς να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις που τους περιμένουν.
Πρώτα οι μητέρες τους, μετά οι εκτροφείς και τέλος οι ανθρώπινες οικογένειες πρέπει να τους διδάξουν τι σε αυτό τον κόσμο είναι ασφαλές, τί επικίνδυνο, και τι είναι ανεπίτρεπτο. Αυτό απαιτεί αφοσίωση, χρόνο, αγάπη και επιμονή. Το αποτέλεσμα, όμως, είναι ότι τα κουτάβια αυτά μαθαίνουν να αισθάνονται βολικά στο περιβάλλον τους. Εκτός από την περίθαλψη, την προμήθεια τροφής και την προστασία από κινδύνους, ασθένειες, και παράσιτα, το καλύτερο που μπορούμε να προσφέρουμε στα κουτάβια μας είναι η ικανότητα να μαθαίνουν και να σκέφτονται από μόνα τους.
Πολλοί άνθρωποι δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για τα μωρά. Δεν έχει σημασία εάν πρόκειται για ανθρώπινα μωρά, κουτάβια, γατάκια, ή οποιοδήποτε άλλο είδος - όλα μας συγκινούν. Ίσως λόγω της εύθραυστης φύσης τους. Ίσως λόγω της αθωότητας τους. Ή ίσως απλώς το θαύμα μιας νέας ζωής. Βλέποντας την νεαρή ελαφίνα που μόλις μαθαίνει πώς να περπατήσει, τά παπάκια που ακολουθούν σε σειρά τη μητέρα τους προς το νέο μέρος κολύμβησης, το γατάκι που παίζει με μια μάλλινη μπάλα ή το κουτάβι σας να τρέχει με ατελείωτη ενέργεια στην αυλή σας, ικανοποιείται κάποια εσωτερική μας ανάγκη για τρυφερότητα. Ίσως τα κουτάβια μας γεμίζουν κάποιο κενό στις καρδιές μας, μέσω αυτής της ανάγκης τους να είναι μαζί μας, ή ίσως μέσω της πεποίθησης τους ότι είμαστε οι πιο καλοί άνθρωποι ή ίσως ακόμα από την ενθουσιασμό τους για αυτόν τον χαοτικό κόσμο. Όπως και το κάνουν, τα κουτάβια μας παρέχουν κάποιο είδος τροφής που χρειαζόμαστε για να αισθανθούμε πιο άνετα σε αυτή τη ζωή.
Πόσο σημαντικό είναι αυτό το δώρο που μας προσφέρουν - μας κάνουν να αισθανόμαστε καλύτερα με τον εαυτό μας ή με τη ζωή γενικά, όποτε κάθονται στην αγκαλιά μας ή όποτε μας κοιτούν με απέραντη αγάπη ή όποτε γλύφουν τα πρόσωπά μας! Ένας ορισμός για τη αγάπη είναι: αμοιβαίος σεβασμός, βασιζόμενος στην εμπιστοσύνη και στα κοινά συμφέροντα. Στη σχέση μεταξύ του άνθρωπο υ και του σκύλου, τα κοινά συμφέροντα είναι η επιβίωση και η συντροφιά.
Όπως όλα τα βρέφη, τα κουτάβια δείχνουν εμπιστοσύνη οικειοθελώς επειδή η επιβίωσή τους εξαρτάται από αυτό. Εμείς τους προσφέρουμε φαγητό, στέγη, φροντίδα και σημαντικά μαθήματα ζωής. Οι ζωές τους διαρκούν πολύ λιγότερο από τις δικές μας, όμως δικά μας λάθη μπορούν να φέρουν χάος, φόβο, και μοναξιά στις σύντομες ζωές τους.
Όταν σκεφτούμε πόσα προσφέρει η παρουσία τους στις ζωές μας, το πιό πολύτιμο που μπορούμε να τους προσφέρουμε εμείς είναι βοήθεια ώστε να γίνουν υγιή και αξιαγάπητα μέλη των οικογενειών μας - για μια ζωή.
Η ανάπτυξη της συμπεριφοράς των κουταβιών
Η διαμόρφωση ενός κουταβιού σε σκυλί που δείχνει τη συμπεριφορά και το ταμπεραμέντο που χρειάζεται ή θέλει ο ιδιοκτήτης του είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα. Απαιτείται γενετική επιλογή βασισμένη σε διάφορους σωματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες, αλλά και την κατάλληλη διαμόρφωση συμπεριφοράς και κοινωνικοποίησης. Η διαμόρφωση συμπεριφοράς εξαρτάται από τον εκτροφέα, αφού αυτός φροντίζει το κουτάβι για τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του πριν δοθεί στον ιδιοκτήτη.
Σύμφωνα με μία έρευνα των Scott και Fuller, 35% της τελικής διαμόρφωσης συμπεριφοράς ενός κουταβιού εξαρτάται από κληρονομικά χαρακτηριστικά, και το 65% εξαρτάται από την διαχείριση, την εκπαίδευση, την κοινωνικοποίηση, την διατροφή και την υγεία. Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμα πλήρη κατανόηση της σχέσης μεταξύ φύσης και ανατροφής. Διάφοροι ερευνητές έχουν κάνει έρευνες, τα τελευταία 100 χρόνια, σχετικά με την διαμόρφωση των κουταβιών, σε άγρια σκυλιά, πειραματόζωα και κατοικίδια.
Επίσης, εκατοντάδες χιλιάδες εκτροφείς έχουν παρατηρήσει την συμπεριφορά των κουταβιών που εκτρέφουν, ώστε να βελτιώσουν τις μεθόδους τους. Όπως και σε όλους τους άλλους κλάδους, έχουν αναπτυχθεί θεωρίες που εξηγούν την συμπεριφορά των κουταβιών. Αλλά όλοι συμφωνούν ότι ή σωστή ανατροφή των κουταβιών είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση των δυνατοτήτων του κάθε κουταβιού - το ερέθισμα των δυνατοτήτων τους για μάθηση, ενδιαφέροντα και ένστικτο.
Γέρικα σκυλιά μπορούν να μάθουν καινούργια πράγματα, αλλά χωρίς να έχουν το κατάλληλο ξεκίνημα στη ζωή τους, είναι μια διαδικασία για να γεμίσουμε τα κενά. Και δυστυχώς, εκατομμύρια σκυλιά θανατώνονται κάθε χρόνο από κτηνιάτρους και οργανώσεις, ώς αποτέλεσμα ανεπαρκής εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης από νωρίς.
Κάποιες περίοδοι στην ζωή κάθε σκύλου είναι πιο κατάλληλες για εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση. Ψυχολόγοι και ερευνητές δεν έχουν βγάλει τελικό συμπέρασμα σχετικά με ποιες ηλικίες είναι οι κατάλληλες ή τις ακριβώς για τι είδους επιρροής πρόκειται, ενώ μπορεί να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις ράτσες. Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι τα κουτάβια κάποιες φορές αναπτύσσονται με διαφορετικούς ρυθμούς, π.χ. όταν σε διαφορετικά κουτάβια σε μία αγέλη υπάρχει διαφορά 2 εβδομάδων στον ρυθμό της ανάπτυξης, παρότι τα κουτάβια γεννήθηκαν την ίδια μέρα.
Έτσι, ένα κουτάβι ηλικίας 3 εβδομάδων μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα σε 2 και 4 εβδομάδες στην νευρική και σωματική ανάπτυξη. Αυτό εξηγεί τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν στην ανάπτυξη κουταβιών τις ίδιας ηλικίας, μέσα στην ίδια αγέλη. Αλλά όλοι οι ψυχολόγοι συνιστούν την κατανόηση και την εκμετάλλευση συγκεκριμένων σημαντικών περιόδων για την κατάλληλη ανατροφή κουταβιών.
Σύμφωνα με τον Joel Dehasse, μία τέτοια ευαίσθητη περίοδος είναι ‘μία περίοδος της ανάπτυξης κατά την οποία οι εμπειρίες προκαλούν μακροχρόνιες επιπτώσεις’ η μάθηση είναι πιό εύκολη και οι γνώσεις αποθηκεύονται στη μακροχρόνια μνήμη. Κατά την διάρκεια μιας τέτοιας περιόδου, οι εμπειρίες μπορούν να επιφέρουν σημαντικές ή ακόμα και βλαβερές επιπτώσεις για την μελλοντική συμπεριφορά του σκύλου.
Ο όρος ‘window of opportunity’, ‘παράθυρο ευκαιρίας’, χρησιμοποιείται σε σχετικά κείμενα, επειδή συγκεκριμένες εμπειρίες πρέπει (ή, σε κάποιες περιπτώσεις δεν πρέπει) να συμβούν μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα στη ζωή του σκύλου, και όταν αυτό το ‘παράθυρο’ θα κλείσει, και θα έχει χαθεί η ευκαιρία.
Περίοδοι ανάπτυξης των κουταβιών
Περίοδος αποτύπωσης φόβου (εβδομάδες 8-11)
Τα κουτάβια δεν αισθάνονται φόβο μέχρι περίπου την 5η εβδομάδα, από εκεί ο φόβος αυξάνεται σταδιακά κατά την 6η εβδομάδα και φτάνει στο αποκορύφωμά του την 7η. Την 8η εβδομάδα, σύγχρονα με την περίοδο ανάπτυξης συμπεριφοράς και την περίοδο περιβαλλοντικής μάθησης, το κουτάβι θα επιδείξει πιο πολλή προσοχή στις δράσεις του. Μπορεί να φοβηθεί δυνατούς θορύβους, ξαφνικές κινήσεις, ξένους ανθρώπους, απειλητικές κινήσεις από άλλα σκυλιά και ανθρώπους κτλ. Εάν κάτι του προκαλέσει φόβο κατά αυτήν την περίοδο της ζωής του, μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες για να το ξεπεράσει. Για ένα μη κοινωνικοποιημενο κουτάβι, οτιδήποτε του προκαλέσει φόβο σε αυτό το στάδιο θα του προκαλεί φόβο για ολόκληρη τη ζωή του, εκτός εάν δεχθεί εντατική απευαισθητοποίηση.
Πολλοί πιστεύουν ότι αυτή η περίοδος δεν είναι κατάλληλη για τραυματικές εμπειρίες στο κτηνίατρο, ταξίδια, σκληρή πειθαρχία, και ίσως για μετάβαση σε καινούργιο περιβάλλον/σπίτι, ιδιαίτερα εάν η καινούργια οικογένειά του δεν έχει πείρα με κουτάβια. Αντιθέτως το κουτάβι πρέπει να έχει πολλές καλές εμπειρίες σε αυτό το στάδιο.
Κάποιοι εκτροφείς κρατάνε ακόμα τα κουτάβια τους κατά αυτήν την περίοδο ώστε να μπορούν να είναι βέβαιοι ότι το κουτάβι θα βιώσει τις κατάλληλες εμπειρίες. Επίσης, αυτό μπορεί να διευκολύνει τον εκτροφέα στο να αποφασίσει πιο περιβάλλον και ποιος ιδιοκτήτης είναι πιο κατάλληλος για το κουτάβι, με βάση την ανάπτυξη της συμπεριφοράς του κουταβιού κατά την κρίσιμη αυτή περίοδο. Όλα τα κουτάβια περνούν αυτή τη περίοδο αποτύπωσης φόβου, ωστόσο αυτό σε πολλές περιπτώσεις συμβαίνει σε διαφορετικές ηλικίες, Αντιθέτως με τα υπόλοιπες περιόδους, αυτή έρχεται πολύ ξαφνικά. Σε κάποια κουτάβια τελειώνει σύντομα, σε άλλα παίρνει περισσότερο χρόνο. Αυτό εξαρτάται από συνδυασμό παραγόντων: κληρονομικά χαρακτηριστικά, κοινωνικοποίηση, και το πώς χειρίζεται ο εκτροφέας ή ο ιδιοκτήτης το κουτάβι.
Περίοδος περιβαλλοντικής μάθησης (εβδομάδες 9-12)
Σε αυτή την ηλικία, τα κουτάβια ακόμα δεν μπορούν να επικεντρώσουν την προσοχή τους για πολύ χρόνο, ωστόσο, αρχίζουν και μαθαίνουν σωστή συμπεριφορά, οι κινήσεις τους βελτιώνονται, προσέχουν πιο πολύ τους ανθρώπους και μαθαίνουν πολλά για το περιβάλλον τους. Εάν κατά αυτήν την περίοδο περάσουν πολύ περισσότερο χρόνο με τα αδέρφια τους, θα προτιμούν περισσότερο την συντροφιά τους παρά την συντροφιά των ανθρώπων. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να κάνει διάφορα για να του διδάξει σωστή συμπεριφορά που θα περιμένει από το κουτάβι του αργότερα. Εάν το κουτάβι συναντάει άλλα σκυλιά μόνο σπάνια κατά αυτήν την περίοδο, θα αναπτυχθεί πάρα πολύ η αίσθηση συντροφικότητας με τους ανθρώπους γενικά (το οποίο προτιμούν πολλοί ιδιοκτήτες για εκθέσεις), όμως υπάρχει ο κίνδυνος να μην μάθει να επικοινωνεί σωστά με άλλα σκυλιά. Σε αντίθετη περίπτωση, θα μάθει να επικοινωνεί με άλλα σκυλιά, αλλά θα έχει λιγότερο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους. Η καλύτερη λύση είναι το μέτρο. Έρευνες του Konrad Lorenz και άλλων ερευνητών έχουν δείξει ότι μόνο σπάνια καταφέρνει κάποιος να αλλάξει την κοινωνική συμπεριφορά που αποκτά το κουτάβι κατά αυτήν την περίοδο.
Κουτάβια που περνούν πολύ χρόνο με τα αδέρφια τους αυτή περίοδο μπορεί αργότερα να έχουν ελαττώματα όπως γάβγισμα σε ακατάλληλες περιστάσεις, άγχος όποτε τα αφήνει μόνα ο ιδιοκτήτης, και υπερ-δραστηριότητα. Αντιθέτως, κουτάβια που δεν έχουν αρκετή πείρα μέ άλλα σκυλιά (ιδιαίτερα στη φιλική πάλη με τα αδέρφια τους) δεν παίζουν με ξένα σκυλιά και αναπτύσσουν (βίαιη) αμυντική συμπεριφορά προς άλλα σκυλιά σε ηλικία 11-17 εβδομάδων.
Περίοδος κατηγοριοποίησης ενηλικίωσης (εβδομάδες 13- 16)
Το κουτάβι αρχίζει να δοκιμάζει το θάρρος του και συχνά θα εκφράζει πείσμα. Κουτάβια που νωρίτερα ήταν πολύ υπάκουα θα αρχίσουν να σκέφτονται πιο ανεξάρτητα και μπορεί να αντισταθούν στη θέληση του ιδιοκτήτη. Οι διάφορες ‘σχολές’ εκπαίδευσης σκύλων συνιστούν διάφορους τρόπους για την αντιμετώπιση της συμπεριφοράς αυτής. Οι πιο παραδοσιακοί προτιμούν ασκήσεις υπακοής για να αποτυπώσουν στο μυαλό του κουταβιού ότι έχει συγκεκριμένη θέση στη ‘αγέλη’.
Οι ‘clicker trainers’ και άλλοι χρησιμοποιούν διαφορετική εκπαίδευση για να βεβαιωθούν ότι το σκυλί θα έχει κατάλληλη συμπεριφορά. Δεν θα συγκρίνουμε εδώ τις διάφορες μεθόδους, πάντως οι περισσότεροι συμφωνούν ότι αυτή η περίοδος είναι κρίσιμη περίοδος μάθησης για το κουτάβι. Εάν του επιτραπεί να δαγκώνει, να ασκεί ‘κυριαρχία’ σε παιδιά ή άλλα κατοικίδια, να προβάλλει αντίσταση σε οτι δεν του αρέσει (κόψιμο νυχιών, εκπαίδευση με λουρί, χτένισμα, επίσκεψη στον κτηνίατρο, καθάρισμα των αυτιών, κτλ.) μάλλον το σκυλί θα συγκρατήσει αυτήν την ανεπιθύμητη συμπεριφορά.
Εδώ βοηθάει ιδιαίτερα η συμμετοχή του σε μαθήματα εκπαίδευσης για κουτάβια. Ακόμα και εάν ο ιδιοκτήτης είναι πολύ έμπειρος, το κουτάβι μπορεί να μάθει πολλά εάν συναντήσει κουτάβια άλλης ράτσας, διαφορετικού μεγέθους και με διαφορετικό ταμπεραμέντο. Επίσης πρέπει να μάθει τη διαφορά μεταξύ παιχνιδιού και εργασίας. και πρέπει να λάβει εκπαίδευση και πειθαρχία από διάφορους ανθρώπους.
Ένα περιβάλλον γεμάτο με πολλά ερεθίσματα βοηθάει στην αυτοπεποίθηση του κουταβιού. Επίσης χρήσιμα είναι ο εξοπλισμός και τα παιχνίδια που θα είναι διαθέσιμα στο κουτάβι για παιχνίδι και εκπαίδευση. Ο έμπειρος εκπαιδευτής μπορεί να εντοπίσει και να αποτρέψει διάφορα ελαττώματα του κουταβιού που εκφράζονται σε αυτό το περιβάλλον. Υπάρχει διαφωνία για το ποια ακριβώς είναι η κατάλληλη ηλικία για να αρχίσει το κάθε κουτάβι την εκπαίδευση. Κάποιοι κτηνίατροι συνιστούν πρώτα την ολοκλήρωση της ανοσοποίησης ώστε να μην υπάρχει πιθανότητα αρρώστιας (ιδιαίτερα στο parvovirus), όμως οι έμπειροι εκτροφείς γνωρίζουν ότι η καθυστερημένη ή ανεπαρκής κοινωνικοποίηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα.
Υπάρχει η δυνατότητα να προχωρήσει το κουτάβι με την εκπαίδευση χωρίς πιθανότητα αρρώστιας, αλλά απαιτείται προσοχή στο περιβάλλον του κουταβιού και ιδιαίτερα στο να συναντά μόνο κουτάβια που είναι υγιή και έχουν επαρκή ανοσοποίηση. Επισκοπήστε το χώρο όπου θα εκπαιδευτεί το κουτάβι, ώστε να βεβαιωθείτε ότι το περιβάλλον είναι καθαρό και ασφαλές. Επιλέξτε μαζί με τον εκπαιδευτή τις κατάλληλες μεθόδους, και βεβαιωθείτε ότι ο εκπαιδευτής έχει πείρα με διάφορες ράτσες. Τα μαθήματα αυτά συμπεριλαμβάνουν παιχνίδι με άλλα κουτάβια, με την καθοδήγηση του εκπαιδευτή όπου αυτό είναι απαραίτητο, ώστε τα κουτάβια να διασκεδάζουν αλλά και να μαθαίνουν πώς να συμπεριφέρονται.
Πολλοί ψυχολόγοι και εκπαιδευτές τονίζουν ότι στο τέλος αυτής της περιόδου κλείνει το ‘παράθυρο ευκαιρίας’ για κοινωνικοποίηση, άρα αν περιμένετε μέχρι το κουτάβι να είναι 6 μηνών μάλλον δεν θα προλάβετε να το εκμεταλλευτείτε.
Περίοδος Φυγής (4-8 μήνες)
Αυτή η περίοδος μπορεί να εκφραστεί οποτεδήποτε από τον 4ο στον 8ο μήνα, και μπορεί να κρατήσει μόνο λίγες μέρες, έως και μερικές εβδομάδες. Το κουτάβι θα έχει τάσεις προς φυγή από τους ιδιοκτήτες και το περιβάλλον του. Απομακρύνεται πιο πολύ από το συνηθισμένο χώρο του. Κουτάβια που νωρίτερα έρχονταν στον ιδιοκτήτη κάθε φορά που τα καλούσε, τώρα δεν υπακούν και τρέχουν οταν τα πλησιάσει. Είναι σημαντικό να έχετε λουρί πάνω του και να επιβραβεύετε την σωστή συμπεριφορά.
Χρησιμοποιήστε μακρύ λουρί μέσα στο σπίτι και κοντό έξω, ώστε να μην μπορεί προβάλλει αντίσταση όποτε το καλείτε. Έτσι, προλαβαίνετε ατυχήματα και επίσης μειώνετε τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Δεύτερη περίοδος αποτύπωσης φόβου Το χρονικό διάστημα αυτής της περιόδου είναι πιο αόριστο, και η συμπεριφορά αυτή μπορεί να εκδηλωθεί περισσότερες φορές όπως μεγαλώνει το κουτάβι. Κατά την περίοδο αυτή, θα αναπτύσσονται ακόμα τα δόντια του. Εάν και τα δόντια βγαίνουν μέχρι 6 με 6 1/2 μήνες, δεν κολλάνε τελείως στη γνάθο μέχρι τους 8-10 μήνες. Έτσι, ακόμα και πολύ καλά εκπαιδευμένα κουτάβια αισθάνονται την ανάγκη να μασήσουν αντικείμενα, και σε κάποια κουτάβια αυτή η τάση μπορεί να είναι καταστροφική για τα αντικείμενα του ιδιοκτήτη χωρίς κατάλληλη επίβλεψη. Ένα πολύ καλά κοινωνικοποιημένο κουτάβι μπορεί να αρχίσει να φοβάται ανθρώπους και αντικείμενα που δεν είχε προσέξει καν νωρίτερα.
Αυτή η περίοδος συμπίπτει με επιταχυνόμενη ανάπτυξη και, δυστυχώς, συχνά συμπίπτει και με την πρώτη έκθεση του κουταβιού. Πρέπει να συνεχίσετε την εντατική κοινωνικοποίηση, επιτρέποντας στο κουτάβι να ξεπεράσει τους φόβους του ενώ αποκτά αυτοπεποίθηση.
Ποτέ μην δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στο κουτάβι όταν φοβάται. Αγνοήστε τον φόβο και παίξτε μαζί του, επιβραβεύοντας το όταν κάνει κάτι σωστά. Συνεχίστε με την εκπαίδευση για υπακοή και προσοχή, και αυξήστε τον αριθμό των ασκήσεων. Ο Dehasse έχει γράψει για αυτή την περίοδο ότι: ‘το σκυλί φαντάζεται τραυματικές εμπειρίες και γεγονότα, σαν αποτέλεσμα να χρησιμοποιεί μηχανισμούς αυτοάμυνας όπως φυγή, επιθετικότητα και θράσος.’ Αυτή η περίοδος επίσης συμπίπτει με την αρχή της εφηβικής ηλικίας, με αύξηση των ορμονών, υπερδιέγερση, υπερβολικός ενθουσιασμός, και η αντίσταση στις επιθυμίες του ιδιοκτήτη.
Οι φερομόνες που εκκρίνουν τα ενήλικα σκυλιά μπορούν να προκαλέσουν αίσθηση υποταγής στο κουτάβι, το οποίο μπορεί να αποδειχθεί τραυματικό κατά αυτήν την περίοδο. Τα αρσενικά αρχίζουν να σηκώνουν το πόδι για ούρηση από 5 έως 12 μήνες, το οποίο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου και το εάν υπάρχει κάποιο άλλο αρσενικό που μπορεί να μιμηθεί. Εκφράζουν ενδιαφέρον για τα θηλυκά και σε κάποιες περιπτώσεις εκφράζουν συμπεριφορές όπως το μαρκάρισμα χώρου, mounting ή humping, η επιθυμία για περιπλάνηση και πάλη με άλλα σκυλιά.
Περίοδος Ενηλικίωσης (1-4 χρόνια)
Η περίοδος αυτή αποτελεί την μετάβαση από κουτάβι σε ενήλικο σκυλί. Τα χαρακτηριστικά της είναι: συνεχόμενη σωματική και ψυχολογική ανάπτυξη, έως και 1 με 1 1/2 χρόνο σε μικρές ράτσες και 2 με 3 χρόνια στις μεγάλες ράτσες, ιδιαίτερα στα αστείρωτα αρσενικά. Γενικά, όσο μικρότερο το σώμα του σκύλου, τόσο πιο σύντομα θα ενηλικιωθεί σεξουαλικά και σωματικά. Το κουτάβι θα εξελιχθεί από ‘ασχημόπαπο’ σε ηλικία 1 χρόνου, με υπερβολικά λεπτό σώμα, υπό αναπτυγμένο τρίχωμα και εφηβική συμπεριφορά, σε όμορφο κύκνο, με πλήρως ανεπτυγμένο τρίχωμα, σωστές σωματικές διαστάσεις, σώμα ενηλίκου, και σταθερό ταμπεραμέντο και συμπεριφορά.
Η κοινωνικοποίηση δεν σταματάει ποτέ. Τα θηλυκά μπαίνουν σε οίστρο, και στα αρσενικά το σεξουαλικό ενδιαφέρον συνεχώς αυξάνεται. Τα σκυλιά που είναι από τη φύση τους έχουν αδύναμο χαρακτήρα ή είναι ντροπαλά θα γίνουν ακόμα περισσότερο, ενώ αυτά που από τη φύση τους έχουν δυνατό χαρακτήρα μπορεί να αρχίσουν να προκαλούν προβλήματα. Είναι επίσης πιθανόν να αυξηθεί η επιθετικότητα και η επιθυμία για ηγεσία, ιδιαίτερα σε σκυλιά που είχαν μόνο λίγη κοινωνικοποίηση τους περασμένους μήνες.
Το ένστικτο αυτοάμυνας αυξάνεται δραστικά, και είναι σημαντικό το σκυλί να μάθει να διακρίνει απειλές και φόβους. Συνιστάται οι ιδιοκτήτες να αναζητήσουν βοήθεια από έμπειρο εκτροφέα ή κάποιον άλλο εξειδικευμένο εάν το σκυλί εκδηλώσει παράξενη ή απειλητική συμπεριφορά. Εάν το κουτάβι είναι κληρονομικά υγιές και η εκπαίδευση και η κοινωνικοποίηση συνεχίσουν αυτά τα 3 η 4 πρώτα χρόνια της ζωής του, το σκυλί θα ενηλικιωθεί σωματικά και ψυχολογικά και θα είναι έτοιμο να ικανοποιήσει τις προσδοκίες του αφεντικού του για πολλά ακόμα χρόνια.
Συνοψίζοντας, η σωστή ανάπτυξη του κάθε σκύλου είναι ευθύνη και του εκτροφέα και του ιδιοκτήτη. Η εμφάνιση, προσωπικότητα και ικανότητα συνεργασίας με ανθρώπους καθορίζονται από κληρονομικά χαρακτηριστικά, φυλή, εκπαίδευση και κοινωνικοποίηση. Το έαν ένα κουτάβι μπορέσει να εκπληρώσει τις δυνατότητες του εξαρτάται από τον εκτροφέα και τον νέο ιδιοκτήτη του. Η κατανόηση της σωματικής και ψυχολογικής ανάπτυξης των σκυλιών τους βοηθά στην πρόληψη ελαττωμάτων και στην ‘δημιουργία’ ενός θαυμάσιου σκύλου, ανεξάρτητα εάν πρόκειται για ‘σταρ’ επιδείξεων, για όμορφο σκυλί κατάλληλο για εκθέσεις, για σύντροφο, για κυνηγό, ή για ιδανικό γονέα για την επόμενη γενιά.
Ψυχολογική Διαμόρφωση
Όλα τα κουτάβια χρειάζονται συνεχόμενο ψυχολογική διαμόρφωση, κάτι το οποίο είναι διαφορετικό από την ‘κανονική’ εκπαίδευση. Η ψυχολογική διαμόρφωση είναι από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που καθορίζουν το πώς τα σκυλιά μαθαίνουν τις ασκήσεις της κανονικής εκπαίδευσης. Κουτάβια που έχουν χτυπηθεί έχουν μάθει να φοβούνται χέρια που το πλησιάζουν απειλητικά, σηκωμένα πόδια, ξαφνικές κινήσεις ή άλλες κινήσεις που τους φαίνονται απειλητικές. Αντιθέτως, σκυλιά που χαϊδεύονται τρυφερά στο κεφάλι συνηθίζουν να γέρνουν το κεφάλι προς τον άνθρωπο που τα χαϊδεύει. Εάν ο ιδιοκτήτης δεν φαίνεται να προσέχει το σκυλί μέχρι αυτό να καθίσει, το σκυλί μαθαίνει να κάθεται όποτε πλησιάζει κάποιος άνθρωπος. Αυτά είναι καλά παραδείγματα για την ψυχολογική διαμόρφωση.
Θα ήθελα να εξετάσω πέρα από τις απλές αντιδράσεις που βγαίνουν από την διαμόρφωση, στα πιο πολύπλοκα πλεονεκτήματα που προσφέρει - δηλαδή, ότι τα σκυλιά μπορούν να αρχίσουν να πιστεύουν ότι έχουν την δυνατότητα να κάνουν οτιδήποτε τους ζητάει ο ιδιοκτήτης τους. Όσο περισσότερη ψυχολογική διαμόρφωση έχει ήδη ένα σκυλί, τόσο πιο πολλές δυνατότητες έχει για να μάθει ακόμα περισσότερο. Το ίδιο ισχύει για σωματική διαμόρφωση. Εγώ χρησιμοποιώ την διαμόρφωση για να διδάσκω στα σκυλιά μου να με εμπιστεύονται. Όποτε τους λέω ότι μπορούν να κάνουν κάτι, μπορούν. Ο μόνος τρόπος για να διδάξετε σε ένα σκυλί να σας εμπιστεύεται είναι να μην το αφήσετε ποτέ να αποτύχει. Εάν δείξω στο σκυλί ένα ψηλό τοίχο και του πω να το σκαρφαλώσει χωρίς την σωστή εκπαίδευση ή ψυχολογική διαμόρφωση, έχω εγγυηθεί ήδη την αποτυχία του.
Κάθε φορά που αποτυγχάνετε στο να καθοδηγήσετε το σκυλί προς επιτυχία σε αυτό που του ζητείται, ακόμα και σε ασήμαντες ασκήσεις, του διδάσκετε να μην εμπιστεύεται εσάς ή τον εαυτό του. Εσείς είστε υπεύθυνος για την εγγύηση της επιτυχίας του μέσω ψυχολογικής και σωματικής διαμόρφωσης. Εάν του μάθετε να πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει σε ότι του ζητάτε, όσο ασήμαντο ή αδύνατο του φαίνεται, δεν θα έχει ποτέ αμφιβολίες για τις ικανότητες τόσο τις δικές του όσο και τις δικές σας.
Η σημασία της Κοινωνικοποίησης
Από την πρώτη κιόλας μέρα που θα πάρετε το κουτάβι σας, το ρολόι χτυπάει. Και ο χρόνος κυλά! Μέχρι την ηλικία των οκτώ εβδομάδων, η κρίσιμη περίοδος κοινωνικοποίησης έχει ήδη μειωθεί και μέσα σε ένα μήνα, η πιο ευαίσθητη περίοδος εκμάθησης του θα αρχίσει να κλείνει. Υπάρχουν τόσα πολλά να διδάξετε, και σχεδόν όλα θα πρέπει να τα μάθει αμέσως. Το κουτάβι σας πρέπει να κοινωνικοποιηθεί πλήρως για τους ανθρώπους πριν είναι τριών μηνών.
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν o χρόνος για να κοινωνικοποιηθούν τα κουτάβια σε ανθρώπους είναι μετά τους 3 μήνες. Δεν είναι έτσι. Είναι πολύ λίγο, και πολύ αργά. Έχετε μόλις μερικές εβδομάδες για να κοινωνικοποιηθεί το κουτάβι σας. Δυστυχώς, το κουτάβι σας θα πρέπει να περιορίζεται σε εσωτερικούς χώρους μέχρι να είναι τουλάχιστον τριών μηνών, όταν έχει αποκτήσει επαρκή ανοσία μέσω εμβολιασμών κατά των πιο σοβαρών ασθενειών.
Ωστόσο, ακόμη και μία σχετικά μικρή χρονική περίοδο σε κοινωνική απομόνωση σε ένα τέτοιο κρίσιμο αναπτυξιακό στάδιο θα μπορούσε να καταστρέψει την ιδιοσυγκρασία του κουταβιού σας.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η κοινωνικοποίηση του σκύλου με σκύλο μπορεί να να τεθεί σε προσωρινή αναμονή μέχρι τακτικές βόλτες με το σκύλο σας είναι τόσο σημαντικό όσο είναι και ευχάριστο. το κουτάβι σας είναι αρκετά μεγάλο για να πάει σε ομαδικά μαθήματα και το πάρκο, απλά δεν μπορεί να καθυστερήσει η κοινωνικοποίηση με τους ανθρώπους. Μπορεί να είναι δυνατό να ζήσετε με ένα σκύλο που δεν θέλει άλλα σκυλιά, αλλά είναι δύσκολο και δυνητικά επικίνδυνο να ζήσετε με ένα σκύλο που δεν του αρέσουν οι άνθρωποι, ειδικά αν ο σκύλος δεν αρέσει κάποιον από τους φίλους και την οικογένειά σας. Ως εκ τούτου, είναι ιδιαίτερα επείγον να γνωρίσετε το κουτάβι σας σε μια ευρεία ποικιλία ανθρώπων, την οικογένεια, τους φίλους, αγνώστους, και ειδικά άνδρες και παιδιά.
Ως γενικός κανόνας, το κουτάβι σας θα πρέπει να γνωρίσει τουλάχιστον εκατό διαφορετικούς ανθρώπους πριν αυτό είναι τριών μηνών, κατά μέσο όρο τρία άγνωστα άτομα την ημέρα. Με στόχο λοιπόν την επείγουσα κοινωνικοποίηση του κουταβιού πριν είναι 3 μηνών και με δεδομένη την ανεπαρκή ακόμα ανοσοποίηση του, η λύση είναι το να προσκαλούμε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους στο σπίτι μας κάθε μέρα. Δεν έχει νόημα να έρχονται οι ίδιοι και οι ίδιοι καθημερινά, θα πρέπει το κουτάβι να γνωρίσει μια μεγάλη ποικιλία ανθρώπων. Ο κάθε ένας θα πρέπει να το κρατάει και να το χαϊδεύει δίνοντας του και ένα δυο λιχουδιές.
Τα κουτάβια που ευχαριστιούνται από την παρουσία ανθρώπων είναι λιγότερο πιθανόν να φοβούνται ή να δαγκώσουν στο μέλλον. Ενημερώστε τους ανθρώπους που δίνουν τις λιχουδιές να μην τις κρατούν ψηλά και το αναγκάζουν να πηδάει, να κρατάνε τις λιχουδιές κοντά στην μύτη του και ανάμεσα στα μάτια. Όταν το κουτάβι υψώσει την μύτη για να μυρίσει την λιχουδιά θα χαμηλώσει το πισινό και θα καθίσει, τότε είναι η κατάλληλη στιγμή να πάρει την λιχουδιά του και την επιβράβευση μας.
Tα προβλήματα συμπεριφοράς και ομαλής συμβίωσης είναι ο Νο1 λόγος που κάποιοι εγκαταλείπουν τα σκυλιά τους. Τα περισσότερα από αυτά λύνονται με μέσα από την κοινωνικοποίηση και την σωστή εκπαίδευση. Το ξεκίνημα της κοινωνικοποίησης από μικρή ηλικία σε ελεγχόμενο περιβάλλον είναι τεράστιας σημασίας. Αποφύγετε τα πάρκα και προτιμήστε τις βόλτες σε ασφαλείς τοποθεσίες, πάρκινγκ, παραλίες, πεζόδρομους επισκέψεις σε σπίτια φίλων κλπ.
Θυμηθείτε, το σκυλί σας θα παραμείνει κοινωνικό μόνο αν συνεχίζει τις συναντήσεις και γνωριμίες με άγνωστα άτομα και άγνωστα σκυλιά κάθε μέρα. Η συνάντηση τους ίδιους ανθρώπους και τα ίδια σκυλιά ξανά και ξανά δεν είναι επαρκής. Κατά συνέπεια, τακτικές βόλτες με το σκύλο σας είναι τόσο σημαντικό όσο είναι και ευχάριστο.
Τα σκυλιά είναι προκαθορισμένα από τα γονίδιά τους για να ζουν μαζί με άλλα είδη, συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπων, σαν αποτέλεσμα 12.000 χρόνων εξημέρωσης. Η συνεργασία με τους ανθρώπους και η προσαρμογή στα διαφορά περιβάλλοντά τους είναι δυνατόν μόνο μέσω αποβολή αντίδρασης σε διάφορα ερεθίσματα.
Πολλές νευροβιολογικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι το μυαλό ενός σκυλιού αναπτύσσεται ατροφικά όποτε το σκυλί μεγαλώνει σε περιβάλλον όπου δεν υπάρχουν ερεθίσματα για τις αισθήσεις του, ενώ αναπτύσσεται πιο πολύ από το μέσο όρο, όποτε το σκυλί μεγαλώνει σε περιβάλλον με πολλά ερεθίσματα.
Ο Fox ανακάλυψε ότι κουτάβια που μεγαλώνουν σε περιβάλλον με πιο πολύπλοκα ερεθίσματα για τις αισθήσεις αναζητούν παρόμοια περιβάλλοντα αργότερα, ενώ αυτά που δεν έχουν συνηθίσει πολύπλοκα ερεθίσματα είναι εσωστρεφή και αναζητούν πιο απλά περιβάλλοντα για τις αισθήσεις τους. Επίσης, αυτά που είναι συνηθισμένα σε πολύπλοκα ερεθίσματα συμπεριφέρονται με περισσότερο θάρρος στις σχέσεις τους με αυτά που δεν είναι συνηθισμένα.
Σε αυτά που λείπουν πολύπλοκα ερεθίσματα επίσης παρατηρήθηκε πιο συχνή συνήθεια προς ενθουσιασμό σε ακατάλληλες περιστάσεις, πιο περιορισμένες μαθησιακές ικανότητες και τάση προς απώλεια μνήμης αργότερα στην ανάπτυξη. Επίσης μπορεί να υπάρξουν καταστροφικές συμπεριφορές όπως το δάγκωμα αντικειμένων του ιδιοκτήτη.
Η κοινωνικοποίηση έχει δύο προτερήματα για το κουτάβι. Βοηθάει στο κουτάβι στο να φοβάται λιγότερα πράγματα που θα αντιμετωπίσει αργότερα, και προσφέρει την εμπειρία του φόβου που σύντομα ξεπερνιέται. Σύμφωνα με πολλούς ψυχολόγους, τέτοιες εμπειρίες είναι από τα πιο πολύτιμα μαθήματα που μπορεί να μάθει ένα κουτάβι. Και όσο πιο πολλές φορές ξεπερνιέται ο φόβος, τόσες λιγότερες αισθήσεις θα του προκαλέσουν φόβο αργότερα στη ζωή του.
Για αυτό, τα κουτάβια πρέπει να έχουν πολλά και διάφορα ερεθίσματα νωρίς στη ζωή τους - για την οσμή, την αφή, την ακοή, την όραση, διαφορετικές γεύσεις, την αίσθηση της δόνησης, και ιδιαίτερα εμπειρίες με πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους. Όσο περισσότερες ευκαιρίες δίνονται στο κουτάβι για καινούργιες εμπειρίες κατά τις σημαντικές περιόδους στην ανάπτυξη του, τόσο λιγότερο θα το πειράζουν καινούργιες και τρομακτικές εμπειρίες αργότερα.
Δεν έχουν ανακαλυφθεί γενικοί φόβοι στα σκυλιά, εκτός από υπερευαισθησία σε ήχους, το οποίο εκδηλώνεται μόνο σε συγκεκριμένες ράτσες και σε λίγες περιπτώσεις. Τα σκυλιά έχουν πολύ ευαίσθητη ακοή, και το καθένα μαθαίνει να αγνοεί τους ήχους που δεν το επηρεάζουν ώστε να επικεντρωθεί σε αυτούς που έχουν σημασία στη ζωή του.
Οτιδήποτε περιμένετε να μπορεί να κάνει το σκυλί σας όταν ενηλικιωθεί πρέπει να είναι μέρος του προγράμματος κοινωνικοποίησης, π.χ. παιδιά, κολύμβηση, αγροτικά ζώα, εκθέσεις σκύλων, ήχοι της πόλης, κυνήγι, πυροβολισμοί κτλ. Τα υπο-κοινωνικοποιημένα σκυλιά είναι ντροπαλά, φοβούνται εύκολα, δεν έχουν κατάλληλη αίσθηση του κινδύνου, και σε κάποιες περιπτώσεις δαγκώνουν όταν τους φοβίζει κάτι.
Σκυλιά που είναι μόνα τους για πολλές ώρες αλλά και σκυλιά που μένουν με τον ιδιοκτήτη τους για πολλές συνεχόμενες ώρες υποφέρουν από άγχος κάθε φορά που τα αφήνει μόνα ο ιδιοκτήτης. Κουτάβια που δεν έχουν επαρκείς εμπειρίες με άλλα σκυλιά μπορεί να δείξουν φόβο ή επιθετικότητα στην παρουσία άλλων σκυλιών, ενώ τα άλλα σκυλιά μπορεί να το αποβάλλουν από την αγέλη.
Όποτε φοβάται, το σκυλί σκέφτεται εάν πρέπει να παλέψει ή να αποδράσει, και αναλογίζεται πώς θα αντιμετωπίσει τον φόβο του. Εάν δεν μπορεί να φύγει, θα χρησιμοποιήσει όλο περισσότερη επιθετικότητα για να τρομάξει τον αντίπαλό του, και εάν δεν επιλυθεί η κατάσταση, μπορεί να δαγκώσει ως αυτοάμυνα. Αυτό εξηγεί γιατί ένα σκυλί που κρατιέται από λουρί αντιδρά διαφορετικά από όταν είναι ελεύθερο, αφού υπάρχει η πιθανότητα να τρέξει.
Η κοινωνικοποίηση απαιτεί φαντασία και είναι μία διαρκής επιρροή στη ζωή του σκυλιού που πρέπει να καλλιεργηθεί στις κρίσιμες περιόδους. Υπάρχουν πολλά εμπόδια για την κατάλληλη κοινωνικοποίηση σκύλων - οι ιδιοκτήτες μπορεί να λείπουν από το σπίτι όλη μέρα, τα σκυλιά δεν είναι ευπρόσδεκτα σε πολλά δημόσια μέρη, οι ιδιοκτήτες περιορίζουν τις συναντήσεις με ξένα σκυλιά ως πρόληψη ασθενειών, άπειροι ιδιοκτήτες/εκτροφείς δεν καταλαβαίνουν τη συμπεριφορά τους, σχολές για εκπαίδευση είτε δεν είναι διαθέσιμες είτε δεν θεωρούνται χρήσιμες, και ο ιδιοκτήτης σταματά επειδή τα κουτάβια είναι πολύ δραστήρια ή ανεξέλεγκτα. Υπάρχουν πολλοί άλλοι αρνητικοί παράγοντες, πάντως το σημαντικό είναι η διαρκής και έντονη κοινωνικοποίηση για όλα τα κουτάβια.
Τρεις Στόχοι Κοινωνικοποίησης
Σύμφωνα με συμπεριφοριστές οι στόχοι της κοινωνικοποίησης πρέπει να είναι τρεις.
1. Διδάξετε το κουτάβι σας να απολαμβάνει την παρουσία, ενέργειες, και χάδια όλων των ανθρώπων, πρώτα της οικογένειας, και στη συνέχεια, τους φίλους και, στη συνέχεια, τους ξένους, ιδιαίτερα τα παιδιά και τους άνδρες. Τα ενήλικα σκυλιά τείνουν να νιώθουν πιο άβολα γύρω από τα παιδιά και τους άνδρες, ιδιαίτερα τα μικρά αγόρια. Η αντιπάθεια του σκύλου προς τα παιδιά και τους άνδρες είναι πιο πιθανό να αναπτυχθεί εάν το κουτάβι μεγαλώνει με λίγους ή κανέναν τριγύρω, και αν η επαφές του κουταβιού με τα παιδιά και τους άνδρες είναι δυσάρεστη η τρομακτική.
2. Διδάξετε το κουτάβι σας να απολαμβάνει την αγκαλιά και τον χειρισμό (κράτημα και εξέταση) από τους ανθρώπους, ιδιαίτερα από τα παιδιά, και τους κτηνιάτρους. Συγκεκριμένα, διδάξετε το κουτάβι σας να του αρέσει το άγγιγμα σε μια ποικιλία “ευαίσθητων σημείων”, δηλαδή, γύρω από το κολάρο του, το ρύγχος, τα αυτιά, πόδια, ουρά, και πίσω άκρο.
3. Διδάξετε το κουτάβι σας την παράδοση πολύτιμων αντικειμένων, όταν ζητηθεί, ιδίως τροφής, κόκαλα, μπάλες, παιχνιδιών, σκουπιδιών, και χαρτομάντιλων.
Κουτάβια και Παιδιά
Οι δράσεις και τα καμώματα των παιδιών μπορεί να είναι εξαιρετικά τρομακτικά σε ενήλικα σκυλιά που δεν εχουν κοινωνικοποιηθεί με τα παιδιά κατά τη διάρκεια της κουταβίσιας περιόδου. Ακόμα και καλά- κοινωνικοποιημένα σκυλιά ενήλικα μπορεί να μπουν σε προβλήματα, δεδομένου ότι πολλά παιδιά διεγείρουν τα σκυλιά και υποκινούν για παιχνίδι και κυνηγητό.
Τα κουτάβια και τα παιδιά πρέπει να να διδάσκονται πώς να συμπεριφέρονται το ένα γύρω από το άλλο. Αυτό είναι εύκολο και διασκεδαστικό, ας το κάνουμε. Για τους ιδιοκτήτες κουταβιού με παιδιά, οι επόμενοι μήνες παρουσιάζουν μια πρόκληση. Είναι κάτι που αξίζει τον κόπο όμως, γιατί τα κουτάβια που έχουν επαρκώς κοινωνικοποιηθεί με παιδιά, γενικά αναπτύσσουν υγιής χαρακτήρες και σαν ενήλικοι δεν αναστατώνονται εύκολα με τα παιδιά. Ωστόσο, για να μεγιστοποιηθεί η σχέση μεταξύ των σκύλων και παιδιών, και να εξασφαλιστεί η καλή φύση του σκύλου και η στερεά καλή διάθεση.
Οι γονείς πρέπει να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους, καθώς και το κουτάβι. Διδάξετε στα παιδιά σας πώς να συμπεριφέρονται στο κουτάβι, και να διδάξετε το κουτάβι σας πώς να συμπεριφέρεται γύρω από τα παιδιά. Ακόμα και το παιχνιδιάρικο αγκάλιασμα μπορεί να είναι τρομακτικό για ένα αντικοινωνικό κουτάβι, και θα ήταν απίθανο να είναι ανεκτό από τον ενήλικο σκύλο. Να κρατήσετε τα παιδιά μακριά από το κουτάβι, ενώ τρώει. Ένα κουτάβι είναι στη διαδικασία να μάθει ότι δεν πρέπει να προφυλάσσει το φαγητό του.
Ιδιοκτήτες κουταβιού χωρίς παιδιά έχουν ένα διαφορετικό είδος πρόκλησης. Μπορείτε να προσκαλέσετε τα παιδιά στο σπίτι σας για να γνωρίσουν το κουτάβι σας, άμεσα! Για να ξεκινήσετε, να καλέσετε μόνο ένα παιδί. Ένα παιδί είναι θαυμάσιο. Δύο είναι μια χαρά. Αλλά συνήθως, τρία παιδιά συν ένα κουτάβι γρήγορα θα φτάσουν την κρίσιμη μάζα και θα εκπέμπουν επίπεδα ενέργειας μη ανιχνεύσιμα από οποιοδήποτε γνωστό επιστημονικό όργανο. Και τελικά, προσπαθούμε να διδάξουμε το κουτάβι και τα παιδιά να είναι ήρεμα και ευγενικά. Μέχρι δύο παιδιά λοιπόν την κάθε φορά.
Ένας πολύ σημαντικός κανόνας
Ένα μόνο άτομο μπορεί να έχει δραματικές επιπτώσεις στην προσωπικότητα του κουταβιού σας . Επιμείνετε ότι κανένας, παιδί ή ενήλικος δεν πρέπει να του προκαλέσει τραυματική εμπειρία με λάθος ή βίαια προσέγγιση. Ανεκπαίδευτοι επισκέπτες, ιδιαίτερα παιδιά και ενήλικες άνδρες φίλοι και συγγενείς, είναι γνωστοί καταστροφείς κουταβιών. Αν οι επισκέπτες σας δεν θέλουν να σας ακούσουν, βάλτε το κουτάβι σας στην μακροπρόθεσμη περιοχή απομόνωσης, ή να ζητήσετε από τους επισκέπτες να φύγουν.
Καλές συνήθειες
Καθορίστε τους κανόνες του σπιτιού σας και εφαρμόστε τους. Μάθετε στα κουτάβια λέξεις που επικοινωνείτε, κάτσε, χέρι, κάτω, πάμε βόλτα κλπ. όσες περισσότερες λέξεις μαθαίνει τόσο πιο εύκολη θα είναι η επικοινωνία σας μαζί του. Μάθετε τους καλές συμπεριφορές μέσα από λεκτική επιβράβευση και στοργή. Ανακατευθύνετε τις κακές συμπεριφορές σε καλές. Για παράδειγμα όταν μασάει το παπούτσι σας, δώστε του ένα δικό του παιχνίδι και επιβραβεύστε την αλλαγή της προσοχής του
Όσο περισσότερο επικοινωνείτε λεκτικά με το σκυλί σας τόσο περισσότερα καταλαβαίνει και γίνεται εξυπνότερο. Εάν δεν μαθαίνουμε τα κουτάβια τίποτα, μεγαλώνοντας το σκυλί θα φαίνεται ανεκπαίδευτο και χαζό. Ο υπερπροστατευτισμός επίσης μπορεί να καταστρέψει την αυτοπεποίθηση του και να ενισχύσει την ανασφάλεια και το άγχος. Ο φόβος και το ξεπέρασμα του φόβου πρέπει να γίνεται από το ίδιο το κουτάβι.
Ποτέ δεν ενισχύουμε τον φόβο του με το να το παρηγορούμε όποτε φοβάται, εάν παραδείγματος χάρη φοβηθεί στην βόλτα τον θόρυβο μιας μηχανής, εμείς δείχνουμε αδιαφορία και συνεχίζουμε αυτό που κάναμε, γιατί εάν σταματήσουμε να το παρηγορήσουμε είναι σαν να επιβεβαιώνουμε τους φόβους του. Όλα τα κουτάβια χρειάζονται συνεχόμενη ψυχολογική διαμόρφωση, κάτι το οποίο είναι διαφορετικό από την ‘κανονική’ εκπαίδευση.
Η ψυχολογική διαμόρφωση είναι από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που καθορίζουν το πώς τα σκυλιά μαθαίνουν τις ασκήσεις της κανονικής εκπαίδευσης. Κουτάβια που έχουν χτυπηθεί έχουν μάθει να φοβούνται χέρια που το πλησιάζουν απειλητικά, σηκωμένα πόδια, ξαφνικές κινήσεις ή άλλες κινήσεις που τους φαίνονται απειλητικές.
Αντιθέτως, σκυλιά που χαϊδεύονται τρυφερά στο κεφάλι συνηθίζουν να γέρνουν το κεφάλι προς τον άνθρωπο που τα χαϊδεύει. Εάν ο ιδιοκτήτης δεν φαίνεται να προσέχει το σκυλί μέχρι αυτό να καθίσει, το σκυλί μαθαίνει να κάθεται όποτε πλησιάζει κάποιος άνθρωπος. Αυτά είναι καλά παραδείγματα για την ψυχολογική διαμόρφωση.
Θα ήθελα να εξετάσω πέρα από τις απλές αντιδράσεις που βγαίνουν από την διαμόρφωση, στα πιο πολύπλοκα πλεονεκτήματα που προσφέρει - δηλαδή, ότι τα σκυλιά μπορούν να αρχίσουν να πιστεύουν ότι έχουν την δυνατότητα να κάνουν οτιδήποτε τους ζητάει ο ιδιοκτήτης τους. Όσο περισσότερη ψυχολογική διαμόρφωση έχει ήδη ένα σκυλί, τόσο πιο πολλές δυνατότητες έχει για να μάθει ακόμα περισσότερο. Το ίδιο ισχύει για σωματική διαμόρφωση. Εγώ χρησιμοποιώ την διαμόρφωση για να διδάσκω στα σκυλιά μου να με εμπιστεύονται. Όποτε τους λέω ότι μπορούν να κάνουν κάτι, μπορούν.
Ο μόνος τρόπος για να διδάξετε σε ένα σκυλί να σας εμπιστεύεται είναι να μην το αφήσετε ποτέ να αποτύχει. Εάν δείξω στο σκυλί ένα ψηλό τοίχο και του πω να το σκαρφαλώσει χωρίς την σωστή εκπαίδευση ή ψυχολογική διαμόρφωση, έχω εγγυηθεί ήδη την αποτυχία του. Κάθε φορά που αποτυγχάνετε στο να καθοδηγήσετε το σκυλί προς επιτυχία σε αυτό που του ζητείται, ακόμα και σε ασήμαντες ασκήσεις, του διδάσκετε να μην εμπιστεύεται εσάς ή τον εαυτό του.
Εσείς είστε υπεύθυνος για την εγγύηση της επιτυχίας του μέσω ψυχολογικής και σωματικής διαμόρφωσης. Εάν του μάθετε να πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει σε ότι του ζητάτε, όσο ασήμαντο ή αδύνατο του φαίνεται, δεν θα έχει ποτέ αμφιβολίες για τις ικανότητες τόσο τις δικές του όσο και τις δικές σας.
Εάν το κουτάβι μας προορίζεται για κάποιου είδους εργασία ποτέ δεν είναι αρκετά νωρίς για να ξεκινήσει να μαθαίνει τα βασικά . Βέβαια αυτού του είδους η εκπαίδευση πρέπει να είναι ήπια και σε μορφή παιχνιδιού.
Κακές συνήθειες
Οτιδήποτε δεν θέλουμε να κάνει στο μέλλον, π χ δάγκωμα χεριών ή ρούχων, πηδήματα επάνω μας κλπ. πρέπει να το κόψουμε από τώρα. Ο τρόπος να το κάνουμε αυτό είναι να του δείξουμε ότι δεν μας αρέσει, χρησιμοποιώντας λεκτική διόρθωση, σταματώντας άμεσα τις δραστηριότητες μαζί του όταν δαγκώνει και επιβραβεύοντας όταν συμπεριφέρεται όπως εμείς θέλουμε.
Εάν δεν θέλουμε στο μέλλον να παρακαλάει για φαγητό όταν εμείς τρώμε τότε δεν το αρχίζουμε καθόλου, η το βάζουμε στο κλουβί την ώρα του φαγητού, είτε απαγορεύουμε σε όλους να το ταΐσουν την ώρα που τρώμε εμείς. Μόλις τελειώσουμε και εφόσον το φαγητό είναι κατάλληλο τότε μπορούμε να του βάλουμε λίγο φαγητό στο πιάτο του. Μπορεί να είναι χαριτωμένο το κουταβάκι να πηδάει πάνω μας αλλά δεν θα είναι χαριτωμένο όταν ο σκύλος έχει φτάσει 35 κιλά, γι αυτό δεν το επιτρέψουμε ποτέ.
Για να σταματήσουμε αυτή την συμπεριφορά μπορούμε να δοκιμάσουμε διάφορους τρόπους ή και συνδυασμό αυτών των τρόπων. Το “μη” είναι η κατάλληλη εντολή για όποτε το σκυλί πηδάει πάνω σε εσάς ή στον καναπέ. Εάν έχει καθίσει πάνω στον καναπέ, απλά σπρώξτε τον για να φύγει, λέγοντας ταυτοχρόνως “Μή!”. Εάν είναι αρκετά μικρόσωμος, σηκώστε τον και βάλτε τον κάτω στο πάτωμα. Μόλις έχει φύγει από τον καναπέ, πείτε του “Μπράβο!”.
Εάν στο παρελθόν του επιτρέπατε να χρησιμοποιήσει τον καναπέ ή να πηδάει πάνω σας, ίσως χρειαστούν αρκετές προσπάθειες για να μάθει. Μόλις καταλάβει ότι απαγορεύεται να ανέβει στον καναπέ, θα αρχίσει να βάζει μόνο τα μπροστινά πόδια πάνω στο έπιπλο. Εσείς θα αποφασίσετε εάν θα του το επιτρέψετε ή όχι.
Πολλά κουτάβια πηδούν πάνω στον ιδιοκτήτη τους με βρώμικες πατούσες. Η αλήθεια είναι ότι απλώς ζητούν την προσοχή σας. Πρέπει να μάθουν λοιπόν ότι αυτό δεν είναι αποδεκτό. Όπως πηδάει πάνω σας, γυρίστε του την πλάτη και φωνάξτε “Μή!”. Λογικά, θα παύσει η ενοχλητική συμπεριφορά του, όποτε εσείς θα γυρίσετε πάλι και θα το χαϊδέψτε στοργικά. Ειδάλλως, αφού ήδη ξέρετε ότι θα πηδήξει πάνω σας, μπορείτε να πάρετε κάποια μέτρα. Όπως αρχίσει να σηκώνεται, βάλτε το χέρι σας στο κεφάλι του και χαϊδέψτε το, ενώ την ίδια στιγμή σκύβετε ελαφρώς. Έτσι το παροτρύνεται να κάτσει κάτω ή να μείνει. Σε αυτή τη θέση τον θέλετε όταν ξυπνάτε το πρωί ή όταν επιστρέφεται στο σπίτι.
Όποτε τον βρίσκετε να κάθεται ήρεμος και να περιμένει να το χαϊδεύετε, χαιρετήστε τον αμέσως με χάδι ή με “χέρι”. Εάν κάνετε αυτό, δεν θα νιώσει την ανάγκη να πηδήξει πάνω σας. Όταν τελικά εγκαταλείψει τις προσπάθειες του, πείτε του “Μπράβο!”. Συνεχίστε την παραπάνω διαδικασία μέχρι τελικά σταματήσει οριστικά, τότε επιβραβεύστε το πάλι. Εάν, από τον ενθουσιασμό, αρχίσει και πάλι να σας ενοχλεί, επαναλάβετε εώς ότου να καταλάβει. Τελικά θα μπορείτε να τον διώξετε πάνω από εσάς ή άλλους με εντολή σας.
Για περαιτέρω ενίσχυση, βάλτε το κουτάβι να “κάθεται” όποτε είναι να του δώσετε λιχουδιές ή οτιδήποτε άλλο. Έτσι θα μάθει ότι δεν πρόκειται να φάει εάν δεν καθίσει ωραία και ήσυχα.
Κατανοήσετε την επιβράβευση και την διόρθωση
Υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να έχουμε κατά νου, ενώ εκπαιδεύουμε το κουτάβι μας. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές εκπαίδευσης. Μερικές από αυτές τις τεχνικές είναι αρκετά χρήσιμες, ενώ κάποιοι άλλες μπορεί να φέρουν αρνητικά αποτελέσματα Επομένως, είναι απολύτως φυσικό να μπερδευτείτε με τόσες πολλές μεθόδους εκπαίδευσης, όπως είναι δύσκολο να πω ποια λειτουργεί το καλύτερο.
Η πιο κοινή σύγχυση, την οποία οι άνθρωποι τείνουν να έχουν, όταν είναι πότε να επιβραβευσουν και πότε να διορθώσουν το κουτάβι. Αν είστε μπερδεμένοι, οι παρακάτω συμβουλές θα σας βοηθήσουν. Πολλοί “θετικοί” εκπαιδευτές πιθανότατα θα σας πουν ότι θα πρέπει πάντα να κρατήσετε ένα θετικό αέρα ενώ εκπαιδεύεται. Αλλά στην πραγματικότητα θα πρέπει να είστε αυστηρός σε ορισμένες περιπτώσεις. Ωστόσο, δεν πρέπει να επιπλήττεται το σκυλί σας πάρα πολύ συχνά, γιατί τα κουτάβια ανταποκρίνονται καλύτερα εάν έχουν μια θετική συμπεριφορά από τον εκπαιδευτή τους.
Γι ‘αυτό είναι το πρώτο σημαντικό για σας να συνειδητοποιήσετε πότε πρέπει να επιβραβεύεται το σκυλί σας. To σκυλί σας θα πρέπει να πάρει μια ανταμοιβή κάθε φορά που θα υπακούει κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Θα πρέπει το ανταμείβεται αν κάθεται, μένει, έρχεται σε εμάς όταν το φωνάζετε, πηγαίνει στην τουαλέτα στη σωστή θέση, ή κάνει οτιδήποτε που δώσατε εντολή. Οι ανταμοιβές του μπορεί να είναι οτιδήποτε, μπράβο και καλά λόγια, χάιδεμα, τρίψιμο την κοιλιά του, ή ένα ελαφρύ χτύπημα στο κεφάλι του.
Η θετική εκπαίδευση κάνει τη διαδικασία μάθησης πιο γρήγορη. Αυτό που θέλει πραγματικά το σκυλί σας είναι να σας ευχαριστεί, και γι ‘αυτό θα ανταποκριθεί καλύτερα με αυτό το είδος εκπαίδευσης.
Η επίπληξη είναι κάτι, το οποίο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αν δεν είναι απαραίτητο. Μπορείτε να επιπλήττετε το σκυλί σας, αν πηδάει, γαβγίζει χωρίς λόγο, τραβάει το λουρί του, καταστρέφει κάτι, ή τα κάνει εκεί όπου δεν πρέπει, αλλά φροντίστε να το κάνετε με τρόπο διδακτικό που θα οδηγεί σε επιβράβευση όταν κάνει αυτό που θέλουμε.
Ωστόσο, δεν πρέπει να το επιπλήξετε αν δεν τον πιάσετε επί τόπου να κάνει κάτι λάθος. Ή αλλιώς, δεν θα καταλάβει γιατί τον επιπλήττετε Ένα γρήγορο και απότομη Όχι! ‖ ή Μη! ‖ Πρέπει να είναι αρκετό για μια διόρθωση. Θα πρέπει να έχετε ένα θυμωμένο τόνο αυστηρό, και βεβαιωθείτε ότι είστε καθαροί και γρήγοροι στην επίπληξη σας. Αλλά εάν οι διορθώσεις είναι πολύ συχνές, τότε το σκυλί θα αρχίσει να σας αγνοεί.
Μην χτυπήσετε ποτέ το σκύλο, ούτε με εφημερίδα ούτε με οτιδήποτε, καθώς αυτό θα οδηγήσει σε επιπλοκές στο μέλλον.
Αυτά είναι τα σημεία που θα πρέπει να έχετε στο μυαλό σας όταν αποφασίζετε να επιβραβεύστε ή να διορθώσετε το σκυλί σας. Μην ξεχνάτε ότι το κουτάβι σας έχει μόλις αρχίσει να μαθαίνει, και προσπαθεί να κάνει το καλύτερο. Έτσι, η υπομονή επιβάλλεται. Αν δείξετε αγάπη και κατανόηση, ο σκύλος σας θα βρει την εκπαίδευση εύκολη, και τελικά θα είναι μια θαυμάσια εμπειρία και για τους δυο σας.
Δημοσίευση σχολίου
0Σχόλια